Morele ontwikkeling

Theorie van Kohlberg

De theorie over morele ontwikkeling is geformuleerd door de Amerikaanse psycholoog Lawrence Kohlberg en is gebaseerd op de theorie van Piaget welke u hier kunt vinden. In de theorie van Kohlberg zijn drie niveau’s van oordelen beschreven die elk weer twee opeenvolgende stadia bevatten. Deze niveau’s zijn afgeleid van een onderzoek waarbij Kohlberg morele dilemma’s bedacht had en deze had voorgelegd aan kinderen en adolescenten van verschillende leeftijden. De verschillende redenatie niveau’s zijn preconventioneel, conventioneel en postconventioneel niveau. Kohlberg beschrijft niet precies welk niveau bij welke leeftijd hoort maar geeft hiervoor wel globale aanwijzingen. In de adolescentie kan het postconventionele niveau bereikt worden dus dit is het niveau wat verder uitgelegd zal worden. De twee opeenvolgende stadia bij redeneren op postconventioneel (autonoom, principieel) niveau zijn de legale sociaal-contractoriëntatie en de universele etisch-principiële oriëntatie. De legale sociaal-contractoriëntatie omvat individuele rechten en normen die de maatschappij heeft vastgesteld in de grondwet waarbij eigen waarden en een eigen mening mogen worden geuit en besproken worden. Bij universele ethisch-principiële oriëntatie wordt gekeken naar gewetensbeslissingen voor universele ethische principes zoals gelijkheid van menselijke rechten en rechtvaardigheid. Echter is er ook kritiek op de theorie van Kohlberg. Zo heeft Kohlberg alleen gebruik gemaakt van mannelijke proefpersonen en de Amerikaanse psychologe Gilligan concludeert uit eigen onderzoek dat mannen meer principegebonden zijn en dat vrouwen meet contextgebonden oordelen. Vrouwen scoren daarom vaker anders ten opzichte van mannen volgens de verschillende niveau’s (van der Wal & de Wilde, 2017).

Voorbeeld uit de praktijk

Volgend beeld kan als schokkend worden ervaren.

Te zien is hoe twee jongens met elkaar in conflict zijn. Ze worden opgejut door een groep omstanders/vrienden om de ander te slaan. Vervolgens mondt dit uit tot een vechtpartij. De omstanders/vrienden krijgen het besef dat dit geen goed gedrag  (van der Wal & de Wilde, 2017) is waarbij ze zeggen dat het genoeg is, de jongens elkaar pijn doen en deze vervolgens uit elkaar proberen te halen. Hierbij wisselen de conventionele en post-conventionele stadia elkaar af per individu van de groep. Op het einde geeft de groep morele oordelen als in “Het is genoeg.” (Ettekoven & Hooiveld, 2015). 

Passend docentgedrag

Als docent zijnde kun je een situatie als hiervoor binnen de school zeker voorkomen. Je kan de twee jongens die in conflict zijn geraakt even apart nemen en als bemiddelaar de twee jongens in gesprek te laten gaan over wat er nou precies aan de hand is. Je moet als bemiddelaar beide partijen de kans geven om hun woord te doen en ervoor zorgen dat de persoon gehoord wordt door jou als bemiddelaar en door de ander zodat er moreel besef ontstaat over wat er nou eigenlijk gebeurd was en of dit goed of fout was (van der Wal & de Wilde, 2017).

Morele ontwikkeling kan bevorderd worden volgens Piaget en Kohlberg door middel van veel sociale ervaringen opdoen. Hierdoor leren kinderen en adolescenten nadenken over hun eigen meningen en woorden. Dit kan je als ouder/opvoeder/docent ook stimuleren door het kind of de adolescent te betrekken bij beslissingen, ze zelf dingen laten te organiseren en ze bepaalde verantwoordelijkheden geven (van der Wal & de Wilde, 2017).

Tegenwoordig ontstaan er ook steeds meer nieuwe morele dilemma’s door de komst van nieuwe media. Online pesten en internetverslavingen roepen vragen op over de moraal van de jeugd en hoe de school en/of ouders hiermee om moeten gaan. Er kan een bijdrage aan de ontwikkeling van het geweten van jongeren zijn door morele kwesties tijdens de lessen bespreekbaar te maken (van der Wal & de Wilde, 2017).

 

Groepsproces

In het hiervoor beschreven voorbeeld is er wellicht ook sprake van groepsdruk. De groep staat de twee aan te moedigen om elkaar te slaan en de groep heeft in het begin niet het moreel besef dat dit gedrag als niet acceptabel wordt gezien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *